همه تعبير از يك چيز است - منافى است « 1 » . اين سه برهان از شش برهانى است كه در اينجا ذكر شده است . بعد خواهيم گفت كه فخر رازى بر هر سه برهان ايراد وارد كرده است و بعد از وارد كردن آن ايرادها سراغ برهان چهارم رفته است . مرحوم آخوند گرچه ايرادات فخر رازى بر هر شش برهان را نقل مىكند ولى وقتى كه در مقام جواب فخر رازى برمىآيد متعرض ايرادهايى كه او به سه برهان اول وارد كرده نمىشود و فقط متعرض ايرادهاى او بر براهين چهارم و پنجم و ششم مىشود كه دليل آن را بعد ذكر مىكنيم « 2 » . ايرادات سه برهان اول حكما صرف نظر از ايرادهاى فخر رازى ، بر اين سه برهان مىشود ايرادهايى وارد كرد ، ايرادهايى بر مبناى علم جديد ، ايرادهايى بر مبناى همان علم و فلسفهء قديم ، [ و ايرادهايى بر مبناى حركت جوهرى . ] . برهان اول اين بود كه اگر شىء « متحرك لذاته » باشد ، سكون بر جسم ممتنع است . اين برهان بر اساس مقدماتى است كه از طبيعيات قديم استفاده شده است . در طبيعيات قديم چنين فرض مىشد كه هر جسم كه ما آن را به صورت متصل واحد مىبينيم در واقع هم متصل واحد است ؛ يعنى واحد جسم همينهاست كه ما مىبينيم : اين آبى كه مىبينيم واحد جسم است ، اين درخت كه در اينجا وجود دارد واحد جسم است . بر مبناى طبيعيات قديم جاى اين حرف هست كه اجسام گاهى متحرك هستند گاهى ساكن ؛ اين سنگ گاهى حركت مىكند گاهى هم در يك جا قرار گرفته است . ولى امروز كه نظريهء ذرات ثابت شده ، معلوم شده است كه اين مجموعه‌هايى كه ما جسم مىناميم واحد جسم نيستند ، بلكه هركدام مجموعه‌اى از اجسام هستند . واحد جسم آن ذرات است كه درون اين مجموعه‌ها قرار دارد . مجموع كه وجود اعتبارى دارد ، پس بحث را بايد روى واحدهاى واقعى ببريم كه ذرات باشند . حال كه واحد جسم اينها هستند كسى ممكن است بگويد كه اين ذرات « متحرك لذاته » و .

--> ( 1 ) . سؤال : اگر حركت دوم غايت حركت اول باشد چطور ؟ . استاد : اين حرف خوبى است كه بعد [ در دو صفحه بعد ] عرض مىكنيم . ( 2 ) . [ اين دليل در چند صفحه بعد ذكر شده است . ]